را به فعليّت برساند . در ادامهء اين سخن به بخش ديگرى از حالات اهل ذكر در ارتباط با خدا در خلوتگاه عبادت و بندگى پرداخته مىفرمايد : « آنها با دعا و نيايش به درگاه خدا آرامش عفو و گذشت او را مىطلبند ، وگروگان نيازمندى به فضل او و اسيران فروتنى در برابر عظمتش هستند . غم و اندوه طولانى ( به سبب احساس تقصير در اطاعت و بندگى ) قلبشان را مجروح ساخته وگريه‌هاى بسيار ، چشمانشان را خسته كرده است » ؛ ( يتنسّمون « 1 » بدعائه روح التّجاوز ، رهائن فاقة إلى فضله ، و أسارى ذلّة لعظمته ، جرح طول الأسى « 2 » قلوبهم ، و طول البكاء عيونهم ) . اشاره به اينكه آنها هر قدر در اطاعت و بندگى كوشا باشند باز خود را در برابر عظمت خدا مقصّر مىدانند و به‌همين دليل از يك سو پيوسته به درگاه او مىروند و آرامش را از طريق عفو او مىجويند و از سوى ديگر هرگز تكيه بر اعمال خويش نمىكنند ، بلكه تكيه بر فضل خدا دارند اندوهى شديد بر قلب آنها سنگينى مىكند و چشمهاى گريانشان از اين اندوه درونى خبر مىدهد . در ادامه مىافزايد : « ( به همين دليل ) براى هر دردى كه اميد عفو و رحمت خدا در آن باشد ، دستى براى كوبيدن دارند و از درگاه كسى درخواست مىكنند كه گستردگى بخشش او تنگى ندارد و اميدواران از درگاه او نوميد برنمىگردند » ؛ ( لكلّ باب رغبة إلى اللّه منهم يد قارعة ، يسألون من لا تضيق لديه المنادح « 3 » ، و لا يخيب عليه الرّاغبون ) . اشاره به اينكه آنها دل به اعمال خويش نمىبندند و تنها اميد به كرم خدا

--> ( 1 ) . « يتنسمون » از ريشهء « نسيم » گرفته شده ، بنابراين جملهء « يتنسمون » يعنى آنها در انتظار نسيمى هستند و « تنسم » به معناى تنفس است . ( 2 ) . « اسى » به معناى حزن و اندوه است . ( 3 ) . « المنادح » جمع « مندوحة » به معناى زمين وسيع و گسترده است . سپس به معناى هر برنامه گسترده‌اى كه در آن آزادى عمل دارد ، اطلاق شده است .